Zelfactualisatie, op zoek naar voldoening en geluk.

Zelf actualisatie onder millennials

De laatste decennia is de maatschappij meer en meer gericht op het ontwikkelen van de individu en het vieren van jezelf als uniek persoon, helemaal voor Millennials. Ook elementen uit het boeddhisme zijn populairder geworden in de westerse wereld, dankzij de focus op geluk en zin in het leven. Deze levenshouding sluit aan bij de bovenste trap van de Maslow-piramide van behoeften: zelfactualisatie, het uitgroeien tot jouw volle potentieel

Zelfactualisatie sluit naadloos aan op de focus van het vieren van het individu. Daarmee is Maslows theorie over de behoeften die het gedrag van de mens sturen, ruim 70 jaar na de eerste publicatie nog steeds actueel.

Wat is zelfactualisatie precies en wanneer wordt een mens tegenwoordig als zelfactualiserend gezien?

De Maslow-piramide

Om te begrijpen wat zelfactualisatie is en waar dit begrip vandaan komt, is het handig eerst de achtergrond hiervan duidelijk te hebben: de Maslow-piramide.

De Maslow-piramide

In 1943 publiceerde de klinisch psycholoog Abraham Maslow A Theory of Human Motivation. In deze publicatie beschrijft hij zijn visie op het verklaren van het menselijke gedrag. Hij schreef over verschillende soorten behoeften die vervuld moeten worden. Het vervullen van die behoeften heeft invloed op hoe een mens zich gedraagt, omdat dit gedrag erop gericht is aan die behoeften te voldoen [1]. 

Deze behoeften zijn gerangschikt in een piramide, die bekendstaat als de Maslow-piramide. De opbouw daarvan is, van onder naar boven [2]:

  • Fysieke behoeften: hieronder vallen de lichamelijke basisbehoeften, zoals eten, drinken, onderdak, slaap en voortplanting. Dit zijn zaken die biologisch gezien noodzakelijk zijn voor de overleving. 
  • Behoefte aan zekerheid en veiligheid: dit heeft betrekking op zekerheid van bescherming tegen de elementen en bescherming in het algemeen, zodat een individu zich veilig kan voelen. Hieronder vallen bijvoorbeeld wetten en vrijheid van angst, maar ook de zekerheid van een baan kan tot deze categorie worden gerekend. Deze zaken geven bestaanszekerheid.
  • Sociale behoeften: de behoefte aan sociale contacten, zoals vriendschap, liefde en andere positieve sociale connecties. Het gaat hier ook wel om de behoefte om ergens bij te horen (vriendengroep, werk, familie) en om vertrouwen, acceptatie en het geven en ontvangen van affectie.
  • Behoefte aan erkenning en waardering: deze behoefte bestaat uit twee delen. De eerste is erkenning en waardering vanuit jezelf, ofwel zelfvertrouwen. Het tweede deel omvat jouw reputatie en het respect dat anderen voor jou hebben. Waardering van anderen verhoogt jouw aanzien in groepsverband.
  • Zelfactualisatie: de hoogste stap is zelfactualisatie, ook wel zelfrealisatie, zelfverwerkelijking of zelfontplooiing genoemd. Dit is de behoefte om jouw persoonlijkheid en mentale groeimogelijkheden te ontwikkelen en ten volste te benutten. In andere woorden: deze stap gaat over de beste versie van jezelf worden.

Figuur 1: Maslows piramide van behoeften. Bron: https://www.simplypsychology.org/maslow.html

Theorie achter de piramide

Maslows theorie is dat elk mens behoeftes nastreeft in het leven en zodra aan de behoeftes van één niveau voldaan wordt, schuift de aandacht op naar het volgende niveau van behoeften. Hierbij is het niet mogelijk om niveaus over te slaan. Wel hoeft een behoefte niet 100% voldaan te zijn voor er een andere behoefte kan verschijnen [1]. 

Later voegde Maslow toe dat de behoeften flexibeler zijn dan hij in zijn eerste publicatie liet blijken. De rang van de behoeften kan verschillen van persoon tot persoon. Voor de ene is reputatie belangrijker, terwijl de ander eerst meer waarde hecht aan liefde. 

Bovendien is het mogelijk om te schommelen tussen de niveaus. Bepaalde levensgebeurtenissen, zoals een echtscheiding of ontslag, kunnen ervoor zorgen dat iemand naar een ander niveau verschuift. Bijvoorbeeld, als een vaste baan wegvalt, kan er in de tweede trap (zekerheid) een gebrek ontstaan, waardoor de aandacht verlegd wordt naar die laag van behoeften [2].

Gedrag niet enkel door behoeften beïnvloed

De Maslow-piramide is een begrip dat al ruim 70 jaar bestaat binnen de psychologie en veel bestudeerd is. Er zijn echter ook studies die aantonen dat de rangen van behoeften het menselijk gedrag beïnvloeden, maar niet perse bepalen. Ook zou er geen specifieke, strakke volgorde zijn waarin mensen aan de behoeften voldoen, hoewel er wel een tendens is om in een bepaalde volgorde de behoeften af te werken [3]. 

Verder gaf Maslow zelf al aan dat gedragingen vaak door een combinatie van meerdere of zelfs alle behoeften tot stand komen [2]. 

De bron van ons gedrag is dus niet zo rechtlijnig als de piramide laat blijken, maar wel vormt deze theorie een grote basis voor het verklaren van hoe wij ons gedragen.

Wat is zelfactualisatie

Zelfactualisatie is de bovenste trede van de Maslow-piramide, die draait om het bereiken van de volle potentie. Karaktereigenschappen die betrekking hebben op zelfactualisatie worden gelinkt aan een beter welzijn, in de vorm van onder andere meer zelfacceptatie, positieve sociale relaties en het hebben van betekenis en voldoening in het leven [9].

Zelfactualisatie draagt zodoende bij aan het mentale welzijn en een gelukkig leven.

De psychologie over zelfactualisatie

Maslow zelf gebruikte de term zelfactualisatie om te verwijzen naar het verlangen om alles te worden wat je kan zijn. Hij legde het uit als “the desire to become more and more of what one is, to become everything that one is capable of becoming” [4].

Actualisatie is het psychologische proces gericht op het zo volledig mogelijk benutten van jouw capaciteiten en de middelen, zoals bepaalde talenten en vaardigheden, die jij hebt [5]. 

Volgens Maslow is een kenmerk van mensen die de trede van zelfactualisatie hebben bereikt dat zij vaak het gevoel hadden dat dingen in hun leven op hun plek vielen. Daarnaast ervoeren zij momenten van geluk en vreugde tijdens welke ze zich even buiten de pijn van het leven voelden staan [6]. 

Verder worden mensen die zelfactualisatie bereikt hebben, gekenmerkt door creativiteit, onafhankelijkheid, zorgen voor de mensheid en zowel zelfacceptatie als het accepteren van anderen [7].

Perceptie van zelfactualisatie onder de gewone mens

Wat zelfactualisatie precies inhoudt, is binnen het veld van de psychologie uitgebreid beschreven. Alleen hoe kijkt de gewone mens tegen dit begrip aan? Wat zijn mensen aan het doen als zij het gevoel hebben dat ze zelfactualiserend bezig zijn? 

Een groot onderzoek in 2017 (Krems et al., 2017) onder twee groepen mensen had als doel een antwoord te geven op deze vragen. Zij legden mensen een aantal vragen voor, waaronder de vraag wat voor activiteiten of toestand zij beschouwen als zelfactualisatie. Later werd hen gevraagd aan te geven welke soort beweegreden het sterkst naar voren kwam in de activiteit(en) die zij benoemd hadden als zelfactualiserend. Hiervoor konden ze kiezen uit een paar opties. 

Het onderzoek concludeerde dat het nastreven van status een belangrijke beweegreden is achter het ondernemen van de activiteiten die als zelfactualiserend werden beschreven. Bij mannen kwam dit vaker naar voren dan bij vrouwen. Bovendien daalt de invloed van verlangen naar status naarmate iemand ouder wordt.

De resultaten toonden daarnaast dat de levensfase waarin iemand verkeert van invloed is op wat precies als zelfactualisatie beschouwd wordt. Een voorbeeld: mensen die single zijn linken activiteiten met als onderliggende beweegreden het vinden van een partner vaker aan zelfactualisatie dan mensen die al een partner hebben. Ook het wel of niet hebben van kinderen en de leeftijd van eventuele kinderen is van invloed op wat iemand als zelfactualiserend ervaart [4]. 

Zelfactualisatie verschilt per individu

De resultaten van het onderzoek sluiten aan bij het idee dat wat iemand als zelfactualisatie ervaart per individu verschillend is. Naast dat mensen in verschillende levensfasen zitten, heeft iedereen immers een eigen, unieke combinatie van kwaliteiten, capaciteiten, wensen en levenservaringen [5]. 

Zelfactualisatie in de 21e eeuw

De motivatietheorie van Maslow is inmiddels ruim 70 jaar oud, maar wordt nog steeds volop besproken binnen de psychologie en biologie. Alleen hoe actueel is Maslows theorie nog? En welke eigenschappen of ervaringen kunnen tegenwoordig worden gezien als zelfactualisatie of als indicatoren daarvan? 

Meer nadruk op het individu

De laatste decennia is er een zichtbare trend in de maatschappij, waarbij de focus steeds meer richting het vieren van de individu verschuift. Meer en meer gaat het om het realiseren van wie je bent en wat je wil in het leven [8]. 

Dit past ook binnen de toenemende populariteit van het boeddhisme in de westerse wereld. Mensen zijn meer bezig met de zin in het leven en met gelukkig worden, met het verbonden zijn met jezelf en de wereld om je heen. Deze elementen zijn terug te vinden in zelfactualisatie.

Ook het benadrukken van de zelf en het accepteren daarvan zijn belangrijker geworden [8]. 

Kortom, zelfactualisatie is in de 21e eeuw nog volop aanwezig. 

Tien karaktereigenschappen

Een in 2018 gepubliceerde studie (Kaufman, 2018) zet de eigenschappen die Maslow beschouwde als kenmerkend voor personen die zelfactualisatie hadden bereikt, om in eigenschappen die ook vandaag de dag nog relevant zijn. Deze eigenschappen zijn getoetst aan onderzoek. 

Naarmate iemand meer van deze karaktereigenschappen aan zichzelf toeschrijft, is die persoon over het algemeen meer gedreven door groei, ontdekking en compassie dan door eventuele gebreken in de basisbehoeften [9]. 

Uit het onderzoek kwamen tien eigenschappen naar voren die aansluiten op zelfactualisatie [9]:

  • Blijvende waardering voor het leven: een continue, nieuwe waardering voor de dingen om je heen. Dingen die je soms erg vaak ziet of meemaakt, of dingen die juist erg klein zijn, maar waar je toch keer op keer van kan genieten.
  • Acceptatie: hiermee wordt vooral zelfacceptatie bedoeld. Het accepteren van jouw eigen sterke en zwakke punten, je eigenaardigheden en imperfecties. 
  • Authenticiteit: je behoudt je waardigheid en integriteit, zelfs in situaties of in een omgeving die zich zelf niet zo gedragen. Je blijft jezelf. 
  • Gelijkmoedigheid: je aanvaardt de ups en downs van het leven en accepteert ze. Gelijkmoedigheid is een toestand van psychische stabiliteit en kalmte [10].
  • Een doel hebben: je voelt de verantwoordelijkheid of de drang om een bepaalde “missie” in het leven te bereiken. 
  • Perceptie van realiteit: je probeert altijd de waarheid over mensen en over de wereld om je heen naar boven te halen. 
  • Humanitarisme: je hebt een oprecht verlangen om de mensheid te helpen of om iets goeds te doen voor de medemens of de wereld om je heen.
  • Piekervaringen of ultieme ervaringen: je hebt regelmatig ervaringen waarbij je nieuwe mogelijkheden voor jezelf ziet of voelt ontstaan. Piekervaringen kunnen ook momenten van ultieme blijdschap zijn.
  • Juiste morele intuïtie: diep vanbinnen kun je meteen voelen wanneer je moreel gezien iets fouts of slechts hebt gedaan.
  • Creativiteit: je hebt een over het algemeen creatieve geest en dat schemert door in de dingen die je doet en hoe je dingen aanpakt. 

Een gegeven om op te letten bij deze karaktereigenschappen is wel dat één losstaande eigenschap niet meteen betekent dat een persoon zelfactualiserend is. Het is de som van meerdere karaktereigenschappen en de mate waarin deze wel of niet van toepassing zijn op een persoon [9].

Het proces naar zelfactualisatie

Nu het duidelijk is wat zelfactualisatie precies is en hoe dit ook tegenwoordig nog steeds van betekenis is, roept dit de vraag op: hoe bereik je zelfactualisatie? 

Proces voor iedereen verschillend

De Maslow-piramide wekt de indruk dat er een vast proces naar zelfactualisatie is, namelijk het afwerken van de verschillende treden van behoeften. Echter, zoals in het begin al is aangegeven, hebben studies aangetoond dat niet iedereen per se in dezelfde volgorde aan de behoeften voldoet, hoewel er wel enigszins een rode draad in zit [3]. De meeste mensen zullen bewust en onbewust eerst hun aandacht vestigen op de onderste treden van de piramide voor ze aandacht hebben om zelfactualisatie te ontwikkelen.

Omdat iedereen unieke kwaliteiten en wensen heeft, is het proces voor iedereen verschillend [5]. Wel zijn er een aantal algemene dingen die vaak terugkomen. 

Het vinden van de zin in het leven

Zelfactualisatie draait voor een groot deel om bewustzijn van jezelf. Het ontdekken van jouw sterke en zwakke punten is hier een groot onderdeel van. Daarnaast draait het erom dat je ontdekt wat al in jezelf aanwezig is. Van welke activiteiten word jij gelukkig? Of welke activiteiten dragen bij aan het bereiken van hetgeen dat jou gelukkig maakt en waardoor jij je voldaan voelt? 

Zelfactualisatie bereikt

Het verschilt voor iedereen wat diegene precies voelt als hij of zij zelfactualiserend bezig is. Voor de één zal het voelen alsof alles op zijn plaats valt, voor de ander zijn het wellicht momenten van intens geluk of van vrede met jezelf en de wereld om je heen. 

Verschillende activiteiten

Bij het proces naar zelfactualisatie kunnen verschillende activiteiten betrokken zijn. Hierbij kunnen activiteiten die je plezier geven verschillen van activiteiten die jouw leven betekenis geven. En de activiteiten die het leven voor jou betekenis geven, kunnen op hun beurt weer anders zijn dan de activiteiten die jou gelukkig maken of een voldaan gevoel bezorgen [4]. 

Het is het vinden van de balans tussen wat jou gelukkig maakt, wat nodig is om jou gelukkig te maken en wat jou zin geeft in het leven.

Slot

In een wereld waarin we meer en meer op zoek zijn naar de zin in het leven en naar het najagen van geluk, klinkt zelfactualisatie als het ultieme doel. Toch is het niet zozeer een vast doel in het leven, maar een veranderlijk proces dat van persoon tot persoon verschilt. Meer leren over jezelf en de wereld, ontdekken wat je wil en uitgroeien tot de beste versie van jezelf – dat is waar zelfactualisatie in de kern over gaat. En ondanks dat de theorie erachter inmiddels bijna 80 jaar oud is, is de boodschap nog steeds zo actueel als maar kan.

Bronvermelding:

Hoofdafbeelding door Designecologist van Pexels

Leave a comment